Không ít vụ nuôi tôm phải kết thúc sớm chỉ sau vài tuần vì tôm ăn kém, chết rải rác hoặc môi trường nước mất ổn định. Trong nhiều trường hợp, nguyên nhân không nằm ở con giống mà xuất phát từ khâu chuẩn bị ao và xây dựng nền môi trường ban đầu chưa đạt yêu cầu.

Tháng đầu là giai đoạn then chốt vì tôm còn nhỏ, hệ miễn dịch chưa hoàn thiện và rất nhạy cảm với biến động môi trường. Nếu nền ao không ổn định ngay từ đầu, tỷ lệ hao hụt sẽ tăng cao và ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả cả vụ nuôi.

Cải tạo ao chưa triệt để – rủi ro bắt đầu từ đáy ao

Không ít ao nuôi trước khi thả giống có pH, độ kiềm, độ mặn nằm trong ngưỡng lý tưởng. Tuy nhiên, điều quan trọng không phải là con số tại một thời điểm, mà là mức độ dao động và khả năng tự cân bằng của hệ nước. Một ao sẵn sàng thả giống cần có:

    - Biên độ dao động pH ngày – đêm thấp

    - Độ kiềm đủ để duy trì hệ đệm

    - Màu nước ổn định, không tảo phát triển đột biến

Nếu tảo bùng phát quá nhanh, pH buổi chiều có thể tăng cao, ban đêm oxy giảm mạnh do hô hấp. Khi tảo tàn, lượng hữu cơ giải phóng lại kích hoạt quá trình phân hủy, làm giảm oxy hòa tan và phát sinh khí độc.

Trong tháng đầu, hệ miễn dịch của tôm còn yếu. Những biến động này dù ngắn nhưng đủ để gây stress kéo dài, làm tôm chậm lớn và dễ nhiễm bệnh cơ hội.

Chỉ số đẹp chưa chắc môi trường đã ổn định

Trước khi thả giống, nhiều ao có các chỉ số như pH, độ kiềm, oxy ở mức đạt yêu cầu. Tuy nhiên, điều quan trọng không chỉ là giá trị tại một thời điểm mà là mức độ ổn định của các chỉ số đó. Một ao được xem là sẵn sàng thả giống khi:

    - pH dao động ngày – đêm thấp

    - Độ kiềm đủ để duy trì khả năng đệm pH

    - Màu nước ổn định, không biến động đột ngột

    - Không phát sinh mùi lạ hoặc bọt bất thường

Nếu ngay trong tuần đầu đã phải xử lý liên tục do pH nhảy mạnh, tảo tàn hoặc nước đục nhanh, điều đó cho thấy hệ sinh thái ao chưa cân bằng. Tôm giống khi thả vào môi trường chưa ổn định sẽ chịu áp lực lớn và dễ suy yếu.

Ngoài ra, nguồn nước cấp nếu không được lắng lọc và xử lý kỹ có thể mang theo mầm bệnh, tảo độc hoặc sinh vật trung gian. Trong khi đó, tôm giống ở giai đoạn đầu chưa đủ sức đề kháng để thích nghi với các tác nhân bất lợi này.

Thả giống khi nền vi sinh chưa được thiết lập

Việc gây vi sinh sau khi thả giống khiến cả vi sinh có lợi và vi khuẩn gây hại cùng phát triển, làm tôm giống trở thành đối tượng chịu tác động trực tiếp. Điều này đặc biệt nguy hiểm trong giai đoạn đầu, khi sức đề kháng của tôm còn yếu và khả năng thích nghi với môi trường mới chưa hoàn thiện.

Quy trình gây nền vi sinh đúng cách cần được thực hiện trước khi thả giống. Trước hết, ao nuôi phải được tháo cạn nước, vét bùn đáy và loại bỏ chất hữu cơ tồn dư từ vụ trước. Sau đó tiến hành bón vôi để điều chỉnh pH đất và phơi đáy ao trong khoảng 20–30 ngày nhằm loại bỏ khí độc và mầm bệnh. Nguồn nước cấp vào ao phải được lọc kỹ qua túi lọc dày để loại bỏ tạp chất và sinh vật có hại. Khi cấp nước, người nuôi bổ sung chế phẩm vi sinh đã kiểm tra chất lượng, thường ở dạng bột hoặc dạng lỏng, để tạo nền vi sinh có lợi. Vi sinh này sẽ phân hủy chất hữu cơ, hạn chế sự hình thành NH₃ và H₂S, đồng thời cạnh tranh với vi khuẩn gây hại. Chỉ khi nền vi sinh đã hoạt động ổn định, ao mới được xem là sẵn sàng cho việc thả giống. Thực hiện đúng quy trình này giúp môi trường nước ổn định hơn, giảm thiểu rủi ro bệnh trong tháng đầu và nâng cao tỷ lệ sống của tôm giống.

Quản lý cho ăn quá sớm – vượt ngưỡng chịu tải sinh học

Trong giai đoạn đầu vụ nuôi, tôm còn nhỏ, hệ tiêu hóa và khả năng hấp thu dinh dưỡng chưa hoàn thiện. Tuy vậy, không ít ao nuôi lại tăng lượng thức ăn khá nhanh với kỳ vọng rút ngắn thời gian nuôi và thúc đẩy tăng trưởng sớm. Chính quyết định này dễ đẩy ao nuôi vào trạng thái vượt ngưỡng chịu tải sinh học.

Chỉ cần dư thừa khoảng 5–10% lượng thức ăn mỗi ngày, sau 2–3 tuần, lượng hữu cơ tích tụ dưới đáy và trong cột nước đã tăng đáng kể. Phần thức ăn không được tiêu thụ cùng với phân thải làm gia tăng nhu cầu oxy sinh hóa (BOD), kéo theo sự suy giảm oxy hòa tan và gây áp lực lớn lên hệ vi sinh xử lý chất thải. Khi khả năng phân hủy không theo kịp tốc độ phát sinh hữu cơ, môi trường ao chuyển sang trạng thái quá tải, tạo điều kiện cho khí độc như NH₃ tích tụ dần theo thời gian.

Những biểu hiện thường gặp trong tình huống này là nước ao đục bất thường, tôm giảm ăn dù chưa xuất hiện dấu hiệu bệnh lý rõ rệt và các chỉ số amoni có xu hướng tăng dần qua từng tuần. Thực tế cho thấy, một ao nuôi khỏe trong tháng đầu không phải là ao có tốc độ tăng trưởng nhanh nhất, mà là ao duy trì được nhịp tăng sinh khối phù hợp với khả năng tự làm sạch và cân bằng sinh học của hệ thống.

Cách giảm rủi ro trong tháng đầu

Để giảm nguy cơ thất bại sớm, người nuôi cần tập trung vào việc xây dựng một hệ sinh thái ổn định trước khi nghĩ đến sản lượng.

Thứ nhất, cải tạo đáy ao kỹ lưỡng, loại bỏ bùn tích tụ và phơi đáy đủ thời gian để hạn chế khí độc tồn dư.

Thứ hai, theo dõi biến động pH ngày – đêm thay vì chỉ đo một thời điểm, đồng thời duy trì độ kiềm ổn định để tăng khả năng đệm của nước.

Thứ ba, thiết lập nền vi sinh trước khi thả giống, tạo sự cân bằng sinh học sẵn có trong ao.

Thứ tư, quản lý thức ăn thận trọng, tăng dần theo khả năng tiêu thụ thực tế và kiểm soát chặt lượng dư thừa.

Tháng đầu không phải là giai đoạn “chạy nước rút”, mà là thời gian xây nền móng cho toàn bộ vụ nuôi. Khi nền tảng sinh thái được thiết lập vững chắc, tôm sẽ phát triển ổn định và tỷ lệ sống được cải thiện rõ rệt. Ngược lại, nếu khởi đầu thiếu chuẩn bị, rủi ro gần như đã được đặt ra ngay từ những ngày đầu tiên.

Uyên Phương