Việc chuyển giao thành công kỹ thuật chọn giống kháng bệnh chính là chìa khóa giải quyết triệt để rủi ro từ gốc rễ, thay vì thụ động chạy chữa bằng hóa chất như trước đây.

Chuyển giao công nghệ tạo giống tôm kháng bệnh.

Nghề nuôi tôm nước lợ tại các vùng ven biển đang phải gánh chịu những tổn thất nặng nề từ sự tiến hóa của các loại vi khuẩn và virus mới mỗi ngày. Các báo cáo thường niên của Tổng cục Thủy sản chỉ ra rằng, hội chứng tôm chết sớm hay bệnh hoại tử gan tụy cấp tính đã cuốn trôi hàng ngàn tỷ đồng của bà con nông dân mỗi vụ mùa. Khi điều kiện thời tiết ngày càng cực đoan, môi trường nước suy thoái nhanh chóng khiến sức đề kháng của con giống truyền thống bị bẻ gãy chỉ trong vài tuần thả nuôi đầu tiên.

Để cứu vãn tình thế, nhiều trang trại đã rơi vào vòng luẩn quẩn khi lạm dụng kháng sinh và các loại hóa chất xử lý môi trường với liều lượng cao. Tuy nhiên, các phương pháp này không chỉ tiêu diệt hệ vi sinh có lợi trong ao mà còn khiến mầm bệnh sinh ra khả năng kháng thuốc mạnh mẽ hơn. Quan trọng nhất, sự tồn dư của các chất cấm trong thịt tôm đã trở thành rào cản chí mạng, khiến nhiều lô hàng xuất khẩu bị trả về và gây thiệt hại uy tín nghiêm trọng trên trường quốc tế.

Đứng trước những thách thức và nhiều rủi ro, nền khoa học nông nghiệp đã tìm ra lối thoát thông qua công nghệ chọn giống kháng bệnh đặc thù bằng di truyền học, đây hoàn toàn không phải là việc tạo ra những sinh vật biến đổi gen gây tranh cãi. Thực chất, các nhà khoa học sử dụng hệ thống máy giải trình tự gen hiện đại để quét qua hàng triệu cá thể tôm bố mẹ, từ đó phát hiện ra những cá thể mang trong mình đoạn mã quy định tính trạng miễn dịch tự nhiên cực kỳ quý giá.

Khi đã khóa được mục tiêu, quá trình chuyển giao công nghệ sẽ tập trung vào việc nhân giống khép kín để truyền lại tấm khiên di truyền này cho các thế hệ tôm con. Các tập đoàn sản xuất tôm giống quy mô lớn đã thiết lập những trung tâm lai tạo an toàn sinh học tuyệt đối nhằm sản sinh ra dòng tôm mang khả năng vô hiệu hóa mầm bệnh ngay từ khi mới nở. Nguồn giống siêu việt này sau đó được vận chuyển bằng các quy trình khắt khe về các trại trong địa phương, trực tiếp mang công nghệ sinh học đến tận tay người nông dân.

Hiệu quả của dòng giống kháng bệnh được thể hiện rõ nét nhất ngay khi chúng được thả xuống môi trường thực tế đầy rẫy rủi ro. Ngay cả khi nguồn nước ao xuất hiện vi bào tử trùng, dòng tôm được chọn lọc gen vẫn duy trì tỷ lệ sống sót vượt trội trên tám mươi phần trăm. Chúng có cơ chế tự cô lập mầm bệnh xâm nhập vào cơ thể, tiếp tục bắt mồi khỏe mạnh và duy trì tốc độ lột xác đều đặn thay vì bỏ ăn và rớt đáy như các dòng giống thông thường.

Khả năng tự phòng vệ tuyệt vời này giúp cấu trúc lại toàn bộ bảng chi phí vận hành của một trang trại nuôi tôm thâm canh. Nhờ việc cắt giảm gần như hoàn toàn ngân sách khổng lồ dành cho các loại thuốc kháng sinh và hóa chất dập dịch, biên độ lợi nhuận của người chăn nuôi được mở rộng một cách đáng kể. Hơn thế nữa, thời gian sinh trưởng của đàn tôm không bị gián đoạn bởi các đợt ốm yếu, giúp rút ngắn thời gian nuôi và tối ưu hóa lượng thức ăn tiêu thụ một cách ngoạn mục.

Trong bối cảnh thương mại toàn cầu ngày càng khắt khe, việc làm chủ nguồn giống kháng bệnh chính là bước đi chiến lược mang tính sống còn. Các thị trường nhập khẩu khó tính như châu Âu, Nhật Bản và Mỹ hiện nay đều yêu cầu truy xuất nguồn gốc minh bạch và tiêu chuẩn dư lượng kháng sinh bằng không. Tôm thương phẩm được phát triển từ nền tảng giống chọn lọc gen dễ dàng vượt qua mọi hàng rào kỹ thuật kiểm dịch nghiêm ngặt nhất để bước vào các hệ thống siêu thị cao cấp quốc tế.

Việc đầu tư bài bản để tiếp nhận và phổ cập công nghệ sản xuất giống tiên tiến này đang giúp ngành thủy sản trong nước chuyển mình từ số lượng sang chất lượng. Khi hàng triệu hộ nông dân được tiếp cận với con giống sạch mang sức sống mãnh liệt, rủi ro trắng tay do đại dịch tàn phá sẽ dần lùi vào dĩ vãng. Đây chính là bệ phóng vững chắc nhất để Việt Nam hiện thực hóa khát vọng phát triển nông nghiệp bền vững, duy trì vị thế dẫn đầu trên bản đồ xuất khẩu hải sản thế giới

Uyên Phương