Giá tôm tăng nhưng lợi nhuận chưa chắc tăng. Khi chi phí sản xuất leo thang và yêu cầu thị trường ngày càng khắt khe, người nuôi tôm Việt Nam buộc phải chuyển sang công nghệ cao và số hóa. Tuy nhiên, bài toán lớn nhất vẫn là: làm sao “cởi” được áp lực chi phí để thực sự có lời?

Chi phí cao – điểm nghẽn chưa dễ tháo gỡ

Những tháng đầu năm 2026, giá tôm tại nhiều vùng nuôi trọng điểm như Cà Mau ghi nhận mức tăng mạnh. Tôm thẻ chân trắng cỡ lớn dao động khoảng 240.000–250.000 đồng/kg, tăng 30–50% so với cùng kỳ. Với mức giá này, nếu kiểm soát tốt quy trình, người nuôi có thể đạt lợi nhuận gần 100.000 đồng/kg.

Tuy nhiên, chi phí sản xuất vẫn là áp lực lớn. Giá thành nuôi hiện dao động 90.000–100.000 đồng/kg, trong đó:

- Thức ăn chiếm 50–60%

- Điện chiếm 10–15%

- Con giống và chế phẩm chiếm phần còn lại

- Chỉ cần thị trường chững lại, phần lợi nhuận này gần như bị bào mòn.

Trước thực tế đó, nhiều hộ nuôi đã chuyển sang mô hình công nghệ cao như nuôi siêu thâm canh tuần hoàn, hạn chế thay nước. Cách làm này giúp kiểm soát môi trường tốt hơn, giảm rủi ro dịch bệnh và hao hụt. Đồng thời, xu hướng nuôi “tôm sạch”, hạn chế kháng sinh cũng được đẩy mạnh nhằm đáp ứng yêu cầu xuất khẩu.

Dù vậy, công nghệ không đồng nghĩa với chi phí thấp ngay lập tức. Đầu tư hệ thống tự động, cảm biến môi trường, thiết bị lọc nước… khiến chi phí ban đầu tăng cao. Trong khi đó, đầu ra chưa ổn định khiến nhiều doanh nghiệp và hộ nuôi vẫn còn dè dặt khi mở rộng quy mô.

Công nghệ cao là xu hướng, nhưng phải đi kèm tối ưu chi phí

Không thể phủ nhận, nuôi tôm công nghệ cao đang là hướng đi tất yếu. Các hệ thống tự động hóa cho ăn, kiểm soát oxy hòa tan hay giám sát môi trường giúp giảm phụ thuộc vào kinh nghiệm và nâng cao tỷ lệ thành công.

Tuy nhiên, trong chu kỳ mới của thị trường, người nuôi không còn trông chờ vào giá bán cao. Thay vào đó, trọng tâm chuyển sang tối ưu chi phí và nâng hiệu quả sản xuất.

Giá nguyên vật liệu và năng lượng toàn cầu tăng đã kéo theo chi phí thiết bị nuôi tôm tăng. Điều này buộc các trang trại phải tính toán kỹ hơn về bài toán đầu tư, tránh dàn trải và tối ưu từng hạng mục.

Công nghệ chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi đi kèm với quản lý chi phí chặt chẽ, vận hành đúng cách và phù hợp quy mô. Nếu không, lợi ích mang lại có thể không đủ bù đắp chi phí đầu tư ban đầu.

Truy xuất nguồn gốc: “tấm vé” bắt buộc để vào thị trường quốc tế

Bên cạnh chi phí, ngành tôm còn chịu áp lực lớn từ các yêu cầu xuất khẩu. Những thị trường như EU, Mỹ, Nhật Bản ngày càng siết chặt tiêu chuẩn về truy xuất nguồn gốc và tính minh bạch.

Mỗi lô tôm cần có hồ sơ đầy đủ, từ con giống, thức ăn đến quy trình nuôi. Đặc biệt, EU dự kiến áp dụng hệ thống “hộ chiếu sản phẩm số” từ cuối năm 2026, cho phép truy xuất toàn bộ vòng đời sản phẩm. Điều này buộc người nuôi phải chuyển từ ghi chép thủ công sang dữ liệu số.

Trong bức tranh đó, hợp tác xã (HTX) đang dần trở thành mắt xích quan trọng, đóng vai trò kết nối hộ nuôi nhỏ lẻ với doanh nghiệp và thị trường quốc tế. Tuy nhiên, quá trình số hóa tại nhiều HTX vẫn còn chậm do:

- Thiếu công cụ công nghệ

- Hạn chế về nhân lực vận hành

- Chi phí đầu tư cao

Các chuyên gia cho rằng cần xây dựng chuẩn dữ liệu chung cho toàn ngành, giúp kết nối từ ao nuôi đến doanh nghiệp và cơ quan quản lý. Đồng thời, mô hình phần mềm dịch vụ có thể là giải pháp giảm chi phí ban đầu cho người nuôi.

Nuôi tôm công nghệ cao không còn là lựa chọn, mà là hướng đi bắt buộc. Tuy nhiên, “nút thắt” lớn nhất vẫn nằm ở chi phí. Nếu không kiểm soát được chi phí sản xuất và đầu tư hợp lý, lợi nhuận sẽ rất mong manh, ngay cả khi giá tôm tăng.

Trong giai đoạn tới, bài toán của người nuôi tôm không chỉ là nuôi giỏi, mà còn phải quản trị tốt: từ chi phí, công nghệ đến dữ liệu. Chỉ khi đó, công nghệ cao mới thực sự trở thành “đòn bẩy” giúp ngành tôm phát triển bền vững.

Hồng Hà